Όλοι έχουμε μια εμπειρία με την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ή Βυζαντινή Αυτοκρατορία σύμφωνα με τους ερευνητές μετά τον Ιερώνυμο Γουλφ, που έδωσε το συγκεκριμένο τεχνητό όνομα σε έναν πολιτισμό που ονομαζόταν από τους κατοίκους του Ρωμαϊκός.
Το ξέρατε για παράδειγμα ότι ο Θεοδωσιανός Κώδικας, μια συλλογή νόμων επηρέασε την μεσαιωνική νομολογία της Ευρώπης ενώ ο Ιουστινιανός Κώδικας είναι η βάση της σύγχρονης νομοθεσίας στη Δύση; Όλα αυτά και άλλα πολλά συνέβαιναν στην αυτοκρατορία που ονομάζουμε Βυζαντινή. Αλλά βέβαια ας αποκαταστήσουμε μια ιστορική αλήθεια. Βυζαντινοί ονομάζονταν μονάχα οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης, ενθυμούμενοι την ιστορική αποικία των Μεγαρέων.
Γιατί όμως βλέπουμε το Βυζάντιο ως αυτοκρατορίας της παρακμής και της διαφθοράς; Πολύ απλά γιατί φταίει ο Διαφωτισμός. Το Βυζάντιο όπως κάθε τι μεσαιωνικό το αντιμετώπισε ως κάτι σάπιο και σκοταδιστικό. Συγκεκριμένα o Έντουαρντ Γίββων είχε γράψει ολόκληρο βιβλίο που ονομάστηκε η Παρακμή και η Πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αν και είναι συγκλονιστικό βιβλίο και επηρεάζει ακόμα και σήμερα, στη σύγχρονη ιστοριογραφία δεν πιστεύουν ότι ένας πολιτισμός πέφτει και πεθαίνει, αλλά μεταλλάσσεται σιγά – σιγά σε κάτι καινούργιο. Όπως τα γερμανικά βασίλεια (δεν χρησιμοποιείται πλέον ο όρος βαρβαρικά, γιατί μόνο βάρβαροι δεν ήσαν) που πήραν την ρωμαϊκή κληρονομιά και την μετάλλαξαν σε κάτι καινούργιο και ενδιαφέρον. Έτσι και στην Ανατολή, οι Βυζαντινοί μέσα στους αιώνες διατήρησαν την φωτιά αναμμένη. Ο αυτοκράτορας μέχρι τον Ηράκλειο ονομαζόταν Αύγουστος και ένας από τους πιο σημαντικούς τίτλους ήταν γυναικείος στη μεσοβυζαντινή περίοδο. Φυσικά αναφέρομαι στην Πατρικία Ζωστή ενώ μια σειρά από αυτοκράτειρες συγκυβέρνησαν με τους άντρες τους ή κυβέρνησαν μόνες τους. Ξεκινώντας από την Θεοδώρα και τον Ιουστινιανό μέχρι την Ζωή και τη Θεοδώρα της δυναστείας των Μακεδόνων, η αυτοκρατορία δεν είχε πρόβλημα να την κυβερνά το γυναικείο φύλο. Για παράδειγμα όταν Μιχαήλ Ε’ ο Καλαφάτης εξόρισε την Ζωή από το Μέγα Παλάτι και ο Έπαρχος της Πόλης διάβασε την απόφαση, ο λαός της Κωνσταντινούπολης ξεσηκώθηκε. Ήθελε πίσω την αυτοκράτειρα που είχε γεννηθεί στην Πορφύρα και το πέτυχε.
Επίσης το 450 ο Πατριάρχης έστεψε αυτοκράτορα τον ταπεινής καταγωγής Μαρκιανό. Με αποτέλεσμα μέχρι σήμερα οι διάφοροι βασιλείς να στέφονται από τους αρχιεπισκόπους τους. Μονάχα ο Ναπολέων ο Μέγας έσπασε την παράδοση και έστεψε τον εαυτό του αυτοκράτορα των Γάλλων. Αυτοκράτορες ταπεινής καταγωγής ήσαν τουλάχιστον οι μισοί που ανέβηκαν στον θρόνο με τους άλλους μισούς να ανήκουν στην πολιτική ή στρατιωτική αριστοκρατία. Στο Βυζάντιο δεν μετρούσε το αίμα και οι οικογενειακοί δεσμοί, αλλά πόσο ικανός ήσουν. Υπήρχαν αυτοκράτορες που έπεσαν γιατί πολύ απλά δεν τους συμπαθούσε ο λαός όπως τους Εικονολάτρες αυτοκράτορες μετά την Ειρήνη την Αθηναία. Μάλιστα επί Μιχαήλ Α΄ Ραγκαβέ διάφοροι εικονομάχοι διέρρηξαν τους Αγίους Αποστόλους και προσευχήθηκαν στον Εικονομάχο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ε΄ να αναστηθεί και να αντιμετωπίσει τους Βουλγάρους του Κρούμου. Με αποτέλεσμα ο ανίκανος Μιχαήλ Α΄ να πέσει από τον Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο που επανάφερε και μετά από λαϊκή απαίτηση την Εικονομαχία.
Στις τέχνες ποιος δεν ξέρει την Αγία Σοφία Κωνσταντινούπολης αλλά και τα υπέροχα ψηφιδωτά όλων των περιόδων; Ποιος δεν έχει θαυμάσει τις τοιχογραφίες του Μυστρά; Σε μια εποχή που στη Δύση η τέχνη και η γνώση ήταν για λίγους και εκλεκτούς, μοναχοί και λαϊκοί μάθαιναν γράμματα και σπούδαζαν στην Κωνσταντινούπολη. Πολλοί από τους σπουδαιότερους γραφειοκράτες και ιστορικούς προέρχονταν από την μεσαία τάξη. Μια οικονομία κατά βάση αστική και βασισμένη στη γη και παράλληλα στο κεφάλαιο. Γιατί το Βυζάντιο πριν τις Ναυτικές Δημοκρατίες της Ιταλίας, εμπορευόταν από την Αγγλία μέχρι τις Ινδίες. Πλούσιοι έμποροι έβγαζαν εκατομμύρια και έκαναν ισχυρές γνωριμίες. Όπως για παράδειγμα ο τραπεζίτης Ιούλιος Αργεντάριος χρηματοδότησε το χτίσιμο δύο εκκλησιών στη Ραβέννα, ενώ από το ψηφιδωτό του Αγίου Βιταλίου βλέπουμε πως ανήκε στους αυλικούς του Ιουστινιανού Α΄. Μάλιστα επί Κωνσταντίνου Θ΄ Μονομάχου πολλοί έμποροι και τραπεζίτες είδαν ένα όνειρο αιώνων να πραγματοποιείται. Μπήκαν στην αριστοκρατία και γίνανε μέλη της Συγκλήτου ενώ πολλοί εξαγόρασαν διάφορα τιμητικά αξιώματα που μέχρι τότε ανήκαν στους αριστοκράτες.
Συμπέρασμα. Όταν στη Δύση ένα βαθύ εκκλησιαστικό σκοτάδι κυριαρχούσε και ο Πάπας ήταν κυρίαρχος απέναντι στους βασιλείς και τους αυτοκράτορες, στο Βυζάντιο συνέβαινε το ακριβώς αντίθετο. Μέχρι και γυναίκες της ανώτερης αριστοκρατίας μάθαιναν φιλοσοφία και ρητορική. Μάλιστα αρκετοί βυζαντινοί μελετούσαν Πλάτωνα και άλλους φιλοσόφους του Αρχαίου Κόσμου. Η γνώση δεν ήταν κλειδωμένη σε ένα μπαούλο γιατί ήταν επικίνδυνη. Την αγκάλιαζαν και την σχολίαζαν. Ο Πατριάρχης Φώτιος συνέταξε ένα βιβλίο που ονομάζεται Βιβλιοθήκη και σχολιάζει πάνω από διακόσια βιβλία που διάβασε όσο ήταν λαϊκός. Δυστυχώς ένα τόσο μικρό κείμενο είναι λίγο για να δείξει το μεγαλείο του Βυζαντίου αλλά σας προτείνω να διαβάσετε το βιβλίο «Τι είναι το Βυζάντιο;» της Τζούντιθ Χέρριν, μιας μεγάλης βυζαντινολόγου που έγραψε την καλύτερη σύγχρονη εισαγωγή στην υπερχιλιετή Ρωμανία. Και μην ξεχνάτε, πως το Βυζάντιο βασιζόταν σε ελληνορωμαϊκές αρχές και αξίες από τον Κωνσταντίνο Α’ μέχρι τον ηρωϊκό και νέο Λεωνίδα Κωνσταντίνο ΙΑ΄ που δεν παραδόθηκε για να γλυτώσει την ζωή του, όταν του πρότεινε με επιστολή ο Μεχμέτ Β΄, αλλά πέθανε ηρωικά. Όπως είπε στον μεγάλο Τούρκο στρατηλάτη, η Σύγκλητος (λαός της Κωνσταντινούπολης) και ο ίδιος ο αυτοκράτορας αποφάσισαν να τιμήσουν το γένος των Ελλήνων και των Ρωμαίων και να πέσουν ηρωικά.
Πηγή εικόνων: Ίντερνετ
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου