Φρύνη ή πως μια εταίρα γλύτωσε από την ποινή που δεν απέφυγε ούτε ο Σωκράτης

 

Η Αφροδίτη της Κνίδου: Ένα αριστούργημα της αρχαιότητας

Εταίρες. Έχουμε ακούσει πολλά για αυτές. Πόρνες πολυτελείας και άλλα πολλά. Αλλά ξέρατε ότι μία ειδικά επηρέασε και επηρεάζει με την μυθική της ομορφιά την τέχνη μέχρι σήμερα; Ότι ένας γλύπτης την ερωτεύτηκε σφόδρα, με αποτέλεσμα να την έχει κάτι παραπάνω από θεά στην καρδιά του; Λοιπόν αυτή ήταν η Φρύνη, η πιο διάσημη εταίρα της αρχαιότητας

Όπως πληροφορούμαστε από τις πηγές η Φρύνη ή Μνησαρέτη, όπως ήταν το πραγματικό της όνομα – το Φρύνη το πήρε λόγω του ωχρού χρώματος του δέρματος της. Έζησε κατά τον 4^ο αιώνα π.Χ. στην Αθήνα και γεννήθηκε στις Θεσπιές της Βοιωτίας, όπου πρέπει να γεννήθηκε κατά το 371 με 365 π.Χ. Το όνομα μάλιστα του πατέρα της ήταν Επικλής.

Η πιο όμορφη και ξακουστή γυναίκα της αρχαιότητας. Τόσο όμορφη όπου σύμφωνα με τους Δειπνοσοφιστές του Αθήναιου ο Απελλής – ο διάσημος αρχαίος ζωγράφος – εμπνεόμενος από τομπάνιο που έκανε γυμνή κατά την γιορτή του Ποσειδώνα στην Ελευσίνα, ζωγράφισε την Αναδυόμενη Αφροδίτη. Αυτό την θεωρούσαν όλοι όσοι την έβλεπαν, μια ενσάρκωση της Αφροδίτης. Δεν μπορούσε θνητή να έχει τέτοια ομορφιά, θα ήταν ύβρις και θα τιμωρούταν από τους Θεούς.

Ερχόμενη στην Αθήνα εργάστηκε ως αυλήτρια στα συμπόσια και ζητούσε πολύ υψηλή αμοιβή για μια βραδιά. Μάλιστα πήγαινε από την αρχή στα πιο διάσημα συμπόσια και συνδέθηκε με τους πιο σημαντικούς άνδρες της εποχής της. Να ξεκαθαρίσουμε κάτι, εταίρα δεν σήμαινε μόνο την πόρνη, ήταν κάτι ξεχωριστό. Ήταν η πιο μορφωμένη και ελεύθερη γυναίκα της εποχής της. Όταν όλες οι παντρεμένες γυναίκες ζούσαν μονίμως, με ελάχιστες εξαιρέσεις σε γιορτές και ολονυχτίες (πανυχίδες), στον γυναικωνίτη φροντίζοντας το νοικοκυριό και τα παιδιά. Η γυναίκα στην κλασική αρχαιότητα ήταν μια μηχανή παραγωγής παιδιών. Ακραίο αλλά είναι η αλήθεια.

Όσον αφορά για τη Φρύνη αναφέρεται πως όριζε η ίδια την τιμή της, ανάλογα με το πώς αισθανόταν για τον κάθε πελάτη. Αν τον θεωρούσε αντιπαθή το ποσό θα ήταν τεράστιο, από την άλλη πρόσφερε δωρεάν τις υπηρεσίες της στον Διογένη τον Σινωπέα – τον γνωστό Κυνικό – επειδή τον θαύμαζε για το μυαλό του.  Σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, μάταια προσπάθησε να αποπλανήσει τον φιλόσοφο Ξενοκράτη, μαθητή του Πλάτωνα και γνωστό ως αργόστροφο από τον ίδιο τον καθηγητή και μέντορα του.

Ενδιαφέρον είναι ένα ανέκδοτο για αυτήν. Όταν οργάνωσε την θρησκευτική τελετή μια θρακικού θεού στην Αθήνα, ένας παλιός της εραστής ο Ευθίας, την κατήγγειλε ότι προσπαθεί να εισαγάγει μια νέα θρησκεία στην πόλη – κράτος και να διαφθείρει μέσω αυτών τις νεαρές Αθηναίες. Πώς όμως απέφυγε την μοιραία ποινή, που ούτε ο Σωκράτης δεν κατάφερε να αποφύγει; Μα φυσικά με την υπερφυσική της ομορφιά και ένα ρητορικό τέχνασμα από τον ρήτορα Υπερείδη, που είχε αναλάβει την υπόθεση της και λένε πως ήταν ερωτευμένος μαζί της. Όταν Υπερείδης έβλεπε πως τίποτα δεν μπορούσε να συγκινήσει τους δικαστές, κάλεσε την κατηγορουμένη και την ξεγύμνωσε εμπρός στους έκθαμβους δικαστές. Έτσι έδειξε την ομορφιά της σε όλο της το μεγαλείο, προκαλώντας έναν υπερφυσικό φόβο στους δικαστές που αμέσως την αθώωσαν. Μάλιστα ήταν τέτοια η επιρροή της που οι δικαστές εφάρμοσαν ψήφισμα ώστε κατά την διάρκεια που θα έπαιρναν την απόφαση τους, ο/η κατηγορούμενος/η δεν έπρεπε να ήταν παρών/ούσα για να μην επηρεάσει ο ρήτορας με τεχνάσματα την απόφαση τους.

Πίνακας Γάλλου ζωγράφου με τη σκηνή από τον Άρειο Πάγο. Μεγάλη παραμένει η επιρροή της και στη σύγχρονη τέχνη.

Σύμφωνα με τους Δειπνοσοφιστές ήταν τόσο όμορφη ακόμα και στα σημεία που δεν την έβλεπε κανείς, γιατί φορούσε έναν μακρύ χιτώνα που κάλυπτε όλο της το κορμί και δεν χρησιμοποιούσε ποτέ τα δημόσια λουτρά. Οπότε βλέπουμε μια παράξενη ηθική από μια κατηγορία γυναικών που σύμφωνα με τη σύγχρονη πουριτανική αντίληψη περί του γυναικείου κορμιού, θα έπρεπε να ήταν εντελώς ανήθικη. Μάλιστα λόγω των σωματικών και ψυχικών της χαρισμάτων ο γλύπτης Πραξιτέλης την ερωτεύτηκε σφόδρα και έκανε αυτό που θεωρούταν ύβρις. Απεικόνισε την θεά Αφροδίτη γυμνή αλλά μέσω αυτής εξυμνούσε την θεία ομορφιά και τον χαρακτήρα της αγαπημένης του. Φυσικά αναφέρομαι στο άγαλμα της Κνίδιας Αφροδίτης που μας σώζεται σε πολλά αντίγραφα.

Μάλιστα λέγεται για αυτό το άγαλμα πως πρώτα το είχαν παραγγείλει οι Κώοι και όταν είδαν την θεά τους γυμνή, δεν δέχτηκαν να το αγοράσουν. Έτσι το πρόσφερε σε πολύ χαμηλότερη τιμή στους Κνιδίους. Που να ήξεραν οι Κώοι ότι στην ουσία απεικόνιζε μια θνητή ως τη θεά Αφροδίτη. Μάλιστα λέγεται για αυτό το άγαλμα πως αναστάτωνε ερωτικά τους νέους και ένας γόνος γνωστής οικογένειας της Κνίδου, έμεινε όλο το βράδυ μέσα στο ναό και όταν τον κλείδωσαν, εκείνος αποφορτίστηκε ερωτικά με το να ολοκληρώσει στο μαρμάρινο πόδι του αγάλματος.

Επιστρέφοντας πίσω στον Πραξιτέλη και τον έρωτα του για τη Φρύνη, αφιέρωσε σύμφωνα με τους Δειπνοσοφιστές ένα μικρό κείμενο σε στίχους για να υμνήσει τον έρωτα που ένιωθε για αυτήν, στο άγαλμα του Έρωτα που κοσμούσε το θέατρο του Διονύσου στην Αθήνα. Ακολουθεί το κείμενο μεταφρασμένο από το πρωτότυπο.

«Ο Πραξιτέλης αφιέρωσε τον ειλικρινή του θαυμασμό                                                                               για να απεικονίσει όλον τον έρωτα που ένιωθε                                                                         σχεδιάζοντας το άγαλμα από την καρδιά του.

Παρέδωσα τον εαυτό μου στη Φρύνη                                                                                                       κι τώρα καμιά γητεία δεν με γοητεύει, ούτε βέλη                                                                                    εκτός από αυτά της αγάπης μου.»

Μάλιστα έδωσε την επιλογή στην Φρύνη να διαλέξει ανάμεσα στον Έρωτα και το άγαλμα ενός σάτυρου του. Η Φρύνη έβαλε έναν δούλο της να πει στον Πραξιτέλη ότι έπιασε φωτιά το εργαστήριο του, για να μάθει με αυτόν τον πονηρό και χαριτωμένο τρόπο ποιο άγαλμα του ήταν το καλύτερο. Όταν είπε ότι έχασε τον Έρωτα, τον ενημέρωσε η ίδια γελαστή ότι ήταν ψέμα και θα έπαιρνε τον Έρωτα. Μάλιστα σύμφωνα με τον Κλαύδιο Αιλιανό οι Αθηναίοι αφιέρωσαν στους Δελφούς, ένα άγαλμα της από ατόφιο χρυσάφι που σύμφωνα με τους Δειπνοσοφιστές στεκόταν σε κίονα από πεντελικό μάρμαρο. Επίσης σύμφωνα με τον Αθήναιο ήταν έργο του Πραξιτέλη και έφερε την επιγραφή  « Η Φρύνη η κόρη του Επικλή από τις Θεσπιές».

Ο Απολλόδωρος στο βιβλίο του για τις εταίρες, γράφει ότι υπήρχαν δύο με το όνομα Φρύνη. Μία που ονομαζόταν Κλαυσίγελος και άλλη μία Σαπέρδιον (χρυσόψαρο). Ο Ηρόδικος βέβαια λέει στο έκτο βιβλίο του για όσα αναφέρονται από τους κωμικούς ποιητές στα έργα τους, αυτή που αναφερόταν από τους ποιητές ονομαζόταν Σήστος επειδή ξεσκαρτάριζε και ξεγύμνωνε όλους τους εραστές της ενώ εκείνη που καταγόταν από τις Θεσπιές και είχε γίνει τόσο πλούσια, προσφέρθηκε να ανακατασκευάσει το τείχος της Θήβας αν αναγραφόταν σε επιγραφή ότι «Ο Αλέξανδρος το κατέστρεψε και το αποκατέστησε η εταίρα Φρύνη». Φυσικά οι Θηβαίοι για να μην προκαλέσουν την μήνη (οργή) των Μακεδόνων αρνήθηκαν ευγενικά.